जेनेभा । अमेरिकाले आफ्नो अरबौं डलरको विदेशी सहायता रोक लगाएपछि विश्वभरका स्वास्थ्य कार्यक्रमहरू प्रभावित भएका छन् । एचआईभी, पोलियो, मंकीपक्स र बर्ड फ्लू जस्ता रोग नियन्त्रणका लागि चलिरहेका पहलहरूमा असर परेको छ, विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) का प्रमुख डा. टेड्रोस अधानोम घेब्रेयेससले बताएका छन् ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिकी सहयोग नियोग (युएसएड)लाई बन्द गर्ने निर्णय गरेका छन् । उनले यसको खर्च ‘पूर्ण रूपमा अपारदर्शी’ भएको दाबी गरेका छन् । तर, डब्लुएचओ प्रमुख डा. टेड्रोसले ट्रम्प प्रशासनलाई सहायता कोष पुनः शुरू गर्न आग्रह गरेका छन् । उनले एक पत्रकार सम्मेलनमा भने, ‘५० देशहरूमा एचआईभी उपचार र अन्य सेवाहरू बन्द भएका छन्, जसले विश्व स्वास्थ्य प्रणालीलाई गम्भीर असर पुर्याएको छ ।’
युएसएडको वार्षिक बजेट लगभग ४० अर्ब डलर रहेको छ, जुन अमेरिकी सरकारको कुल वार्षिक खर्चको ०.६ प्रतिशत हो । यस संस्थाको मुख्य सहायता कार्यक्रमहरू एसिया, उप-सहारा अफ्रिका र युरोप (मुख्यतः युक्रेन) मा केन्द्रित छन् ।
टेक अरबपति एलोन मस्कले पनि युएसएडलाई ‘अपराधी संस्था’ भनेका छन् । उनले यसलाई बन्द गर्न ट्रम्पलाई उक्साउँदै आएका छन् । तर, ट्रम्प वा मस्कले आफ्ना दाबीहरू प्रमाणित गर्ने कुनै स्पष्ट प्रमाण प्रस्तुत गरेका छैनन् ।
डब्लुएचओले कोभिड-१९ महामारीको समयमा अपनाइएका जस्तै आपतकालीन उपायहरू प्रयोग गरिरहेको छ । डब्लुएचओका ग्लोबल एचआईभी, हेपाटाइटिस, र एसटीआई कार्यक्रम निर्देशक मेग डोहर्टीले भने, ‘हाललाई विभिन्न देशहरू बीच आवश्यक औषधि आपूर्ति साझेदारी गर्न समन्वय गरिरहेका छौं, तर यसको दीर्घकालीन समाधान खोज्नु आवश्यक छ ।’
युएसएडको भविष्य अनिश्चित
ट्रम्प प्रशासनले युएसएडलाई अमेरिकी विदेश मन्त्रालयमा विलय गर्ने योजना बनाएको छ । युएसएड १९६० को दशकमा स्थापना भएको अमेरिकी सरकारको मुख्य विदेशी सहायता संस्था हो, जसमा १० हजार भन्दा बढी कर्मचारी छन् । यस संस्थाले भोकमरी नियन्त्रणदेखि लिएर महामारी रोकथामसम्मका विभिन्न मानवीय सहायता कार्य गर्दै आएको छ ।
तर, ट्रम्पले युएसएडलाई ‘अनावश्यक खर्च’ भन्दै बन्द गर्ने योजनामा रहेका छन् । उनका आलोचकहरू भन्छन् कि यस कदमले लाखौं मानिसलाई असर पार्नेछ ।
अन्तरराष्ट्रिय प्रतिक्रिया
अमेरिका अन्तरराष्ट्रिय विकास सहयोगमा सबैभन्दा ठूलो खर्च गर्ने देश हो । बेलायतले २०२३ मा १५.३ अर्ब डलर सहायता प्रदान गरेको थियो, जुन अमेरिकी सहायता रकमको एक चौथाइ मात्र हो । विज्ञहरूका अनुसार यदि युएसएड बन्द भयो भने यसले कमजोर देशहरूमा मानवीय संकट निम्त्याउनेछ र स्वास्थ्य संकट झन् गहिरो बन्नेछ । एजेन्सी
