काठमाडौँ — सरकारको उठिबास अभियान र अव्यवहारिक नीतिका विरुद्धको आक्रोश चरम सीमामा पुग्दा केही महिनाको अन्तरालमा नै धेरै सुकुम्बासी र सर्वसाधारणले आत्महत्या र आत्मदाहको बाटो रोजेका छन्। राज्यको यो दृष्टिकोणले सरकारप्रतिको सर्वसाधारणको आक्रोश “राक्षसजस्तो” भन्दै आलोचना भइरहेको छ।
‘बालेन आतंक’ को आरोप: बल्खुमा डोजर र आत्महत्या
सरकारले काठमाडौँको बल्खुस्थित सुकुम्बासी बस्तीमा डोजर चलाएपछि त्यसको प्रत्यक्ष परिणामस्वरूप एक पुरुषले बागमती नदीमा हाम फालेर आत्महत्या गरेका छन्। घटनाको केही घण्टामै भएको यो आत्महत्याले सुकुम्बासी समुदायमा त्रास फैलाएको छ। यसअघि नै थापाथली बस्तीका १७ वर्षीय किशोरको समेत आत्महत्या भइसकेको छ।
विपक्षी दल र सुकुम्बासी अधिकारकर्मीहरूले प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको “फाँसीवादी आदेश” पछि प्रहरीले “बर्बर आतंक” मच्चाएको आरोप लगाएका छन्। आफ्नो घर भत्किएको दृश्य सहन नसकेर घर छोडेर हिँडेका ती व्यक्तिको शव पछि बागमतीमा फेला परेको थियो। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का प्रवक्ता मनिष झाले स्थानान्तरण नै आत्महत्याको कारण भए प्रमाणित भएमा राज्यले गम्भीर कदम चाल्ने बताए पनि त्यो प्रमाणित हुन बाँकी रहेको उल्लेख गरे।
१००० रुपैयाँको जरिवाना र आत्मदाह
सबैभन्दा चर्चित र स्तब्ध पार्ने घटना भनेको २५ वर्षीय गणेश नेपालीको आत्मदाह हो। मुगुका स्थायी बासिन्दा गणेशले गत बिहीबार काठमाडौंको ट्रिपुरेश्वरस्थित राहदानी विभाग अगाडि आफैंमा आगो लगाएका थिए। नगर प्रहरीले उनको मोटरसाइकलमा गैरपार्किङ क्षेत्रमा राखेको भन्दै ताल्चा (व्हील लक) लगाएको थियो। सडकभन्दा माथिल्लो भागमा पार्क गरिएको भए पनि ताल्चा लगाइएको र जरिवाना नतिरेसम्म नहटाइने अडानले विवाद चर्किएको थियो। झन्डै ५५ प्रतिशत शरीर जलेका उनको बीर अस्पतालमा उपचारका क्रममा मृत्यु भयो।
यस घटनापछि चर्किएको विरोधका क्रममा विपक्षी दलका सांसदहरूले प्रधानमन्त्रीको राजीनामा माग गरेका छन्। कांग्रेसकी सांसद वासना थापाले राज्य संयन्त्र “असहाय” भएको र गणेशको शरीर जलिरहँदा एम्बुलेन्स नपठाई प्रहरीले उनलाई अपराधीझैं तानेको आरोप लगाइन्। सांसद सीता थापाली उर्मिलाले प्रधानमन्त्रीलाई प्रत्यक्ष प्रश्न गर्दै भनिन्, “तपाईंको शासनमा के गरिबहरूलाई बाँच्न पाइँदैन? मेयर हुँदा गरिबको साइकल जफत गर्नुभयो, अब प्रधानमन्त्री भएर भूमिहीनको घर भत्काउनुभयो तर पुनर्स्थापना गर्नुभएन”।
“जनताको देश” बनाम “राक्षस सरकार”
आन्दोलनकारीहरूले गणेश नेपालीको मृत्युलाई राज्यको संवेदनहीनता र सामाजिक चेतनाको गम्भीर प्रश्नका रूपमा हेरेका छन्। जेनजी आन्दोलनकी अगुवा रक्षा बमले भनेकी छन्, “यो देश १,००० रुपैयाँ जरिवाना तिर्न नसकेर आत्मदाह गर्न बाध्य हुने मानिसहरूको देश हो”।
विद्यार्थी संगठनहरू मैतिघर मण्डलामा प्रदर्शनमा उत्रिएका छन्। उनीहरूले सरकारलाई “स्वेच्छाचारी र संवेदनहीन” भन्दै आलोचना गरेका छन्। नेकपा एमालेका महासचिव शंकर पोखरेलले सुकुम्वासीको पीडाप्रति राज्य उदासीन रहेको आरोप लगाउँदै “अमानवीयताले हद पार गरिसकेको” बताए।
सुकुम्बासी आन्दोलन अहिले मधेश प्रदेशसम्म फैलिसकेको छ। धनुषाको क्षिरेश्वरनाथ नगरपालिकाले सात दिनभित्र अतिक्रमित क्षेत्र खाली गर्न सूचना जारी गरेपछि आन्दोलित स्थानीयवासीले सडक अवरुद्ध गरी टायर बालेर प्रदर्शन गरे।
यता सरकारका तर्फबाट गृहमन्त्री गुरुङले संसदमा आत्मदाह प्रकरणबारे उठेका प्रश्नको जवाफ दिनुको सट्टा सांसदहरूकै आलोचना गरेको बताइएको छ। राज्यको यो रवैयाले “सुकुम्बासीदेखि आत्मदाहसम्म पुग्दा चुलिँदो आक्रोश” थप चर्काएको छ।
